PAPIRUS  IPUWERA
a plagi egipskie opisane w Biblii

PROPAGANDA W STAROŻYTNYM EGIPCIE
na podstawie różnych przykładów możemy dziś śmiało stwierdzić, że propaganda polityczna w starożytnym Egipcie była równie silna co we współczesnych państwach totalitarnych - Egipcjanie za wszelką cenę staraliby się zatuszować swe porażki opisane w biblijnej księdze Exodus:

 

Należy zdać sobie sprawę z tego, że starożytny Egipt był światowym mocarstwem i jego władców cechowała silna duma narodowa. Wszelkie porażki i klęski tego kraju były minimalizowane, ukazywane jako zwycięstwa lub w ogóle nie wspominane w egipskich zapiskach i kronikach. Ramzes II, który ledwo uszedł z życiem w bitwie pod Kadesz pysznił się wielkim zwycięstwem. Tutanchamon, za rządów którego Egipt był zbyt osłabiony by odnieść decydujące zwycięstwo nad Nubią, nie mówiąc już o pokonaniu Mitanni czy Hetytów, dumnie manifestował swą wyższość nad wrogami Egiptu: na podnóżku jego tronu widać postacie Etiopczyków i Azjatów (wrogowie Egiptu byli podnóżkiem jego stóp), na jego sandałach - to samo (Tutanchamon 'deptał' codziennie swych wrogów), uchwyt jego królewskiej laski to związane postacie Azjaty i Czarnego (król Egiptu trzymał swych wrogów w pięści). Pamięć o dziwnych i niewygodnych władcach takich, jak Echnaton czy Hatszepsut, była celowo niszczona na wszelkie możliwe sposoby. Propaganda ideologiczna i polityczna działała w starożytnym Egipcie równie sprawnie co w dawnym ZSRR czy państwie Hitlera. Egipt był 'zawsze' zwycięski a wszyscy jego władcy jak 'lwy'. Poniżająca klęska jaka spotkała kraj potężnego faraona i jego wojsko z ręki bezpaństwowych pastuchów-niewolników i ich nieznanego Boga była czymś, o czym Egipcjanie i ich kapłani woleli zapewne jak najszybciej zapomnieć. Ta porażka stała się tematem tabu: należało wymazać wszelki ślad po niej, zatuszować całą 'sprawę' i udawać przed okolicznymi państwami, że tak na prawdę to nic się nie stało i Egipt ma się dobrze. W przeciwnym razie wszystkie okoliczne ludy rzuciłyby się na kraj faraonów jak sępy na żer.


PAPIRUS IPUWERA - ŚWIADECTWO PORAŻKI
egipski dokument z czasów XII dynastii, któremu nadano ostateczny kształt za XIX dynastii opisuje chaos i klęski żywiołowe w kraju faraonów:

 

Pomimo silnej propagandy panującej w starożytnym Egipcie zachował się do naszych czasów dokument opisujący klęski i chaos jakie niegdyś spotkały Egipt. Papirus Ipuwera został odkryty w XIX w. i wziął nazwę od swego autora, Egipcjanina Ipuwera. Oficjalna nazwa tego dokumentu do Leiden Papyrus #344, od nazwy holenderskiego miasta Lejdy, w którym się on obecnie znajduje. Papirus ten został przetłumaczony w muzeum w Lejdzie przez Alana Gardinera. Sir Alan H. Gardiner był pierwszym egiptologiem, który zbadał ten tekst szczegółowo i w roku 1909 zaprezentował wyniki swojej pracy w publikacji pt. "The Admonitions of an Egyptian Sage". Gardiner sądził, że utwór ten pochodzi z czasów XII dynastii i opisuje chaos Pierwszego Okresu Przejściowego. Większość badaczy zgodziła się z Gardinerem, jednak na przestrzeni lat niektórzy (m.in. Kurt Sethe, Immanuel Velikovsky czy Jan Van Seters) twierdzili, że chodzi tu raczej o Drugi Okres Przejściowy. Utwór ten przedstawia serię nieszczęść i kataklizmów połączonych z rozruchami i chaosem społecznym, które nawiedziły Egipt. Mędrzec Ipuwer zwraca się do faraona, którego imię zapewne znajdowało się kiedyś na brakującej dziś części dzieła i oskarża króla o nieudolne rządy. Pełną treść papirusu można znaleźć w książce 'Admonitions of an Egyptian from a heiratic papyrus in Leiden' (Napomnienia Egipcjanina z papirusu hieratycznego w Lejdzie). Można to także ściągnąć z Internetu. Tłumaczenie Gardinera (?) znajduje się pod adresem:

  • members.tripod.com/~Raseneb/Ipuwer.htm
    Obszerne fragmenty przetłumaczone przez Johna A. Wilsona są na stronach:
  • home.wxs.nl/~brom0022/IpuwerE.htm
  • members.nbci.com/alexandrialibrary/Ipuwer.htm

    Niestety, papirus jest w złym stanie. Brakuje zarówno początku jak i końca, także sam tekst ma wiele luk. Bardzo istotnym faktem jest to, że badania lingwistyczne stylu języka jakim został napisany utwór sugerują, że jest to dzieło z czasów XIX, a nie XII dynastii. Obecnie więc, większość egiptologów uważa, że jest to kopia wcześniejszego papirusu zapisana w stylu językowym okresu XIX dynastii. Znaczy to, że nawet jeśli utwór powstał za XII dynastii i opisywał pierwotnie tylko niepokoje społeczne Pierwszego Okresu Przejściowego, to kiedy kopiowano ten papirus w czasie XIX dynastii dokonano zapewne nie tylko zmian językowych, ale dodano także wiele elementów ubogacających treść dzieła.
    Ogólnie mówiąc utwór opisuje co dzieje się w Egipcie:

  • grabieże, bandytyzm, wrogość, krzywda, zamieszki, terror
  • zamęt, chaos, ruina
  • niepewność jutra, smutek, narzekanie, głód, niepłodność wśród kobiet, ludzie życzą sobie śmierci
  • nomy spustoszone, podatki nie wpływają do skarbca
  • niewolnicy sprzeciwiają się swym panom i grabują ich mienie, brak widocznej różnicy pomiędzy ludźmi szlachetnego pochodzenia a tymi z najniższych klas społecznych, biedni stali się bogaczami a dawni bogacze - biedakami
  • plemiona pustyni (barbarzyńcy spoza Egiptu) zapełnili kraj
  • urzędy, świątynie i piramidy są grabione a ich tajemnice stają się powszechnie wiadome
  • spełnienie tego o czym mówili przodkowie

    Poza tym Papirus Ipuwera mówi o wydarzeniach i zjawiskach, które żywo przypominają to, co działo się w Egipcie w czasie kiedy według Biblii Hebrajczycy mieli opuścić ten kraj ich niewoli. Wielu ludzi dostrzegło podobieństwo księgi Exodus do papirusu Ipuwera. Na przykład, profesor Immanuel Velikovsky ("Ages in Chaos". Abacus Publishing, 1978, str. 57-62) opisuje Papirus Ipuwera w odniesieniu do innego znaleziska w el-Arish:
    "Ipuwer jest zapisem jakieś naturalnej katastrofy, po której nastąpiły zamieszki społeczne; w opisie katastrofy rozpoznaliśmy wiele elementów rozruchów, które towarzyszyły Exodusowi według relacji Pism. Inskrypcja (z innego znaleziska) w świątyni w el-Arish zawiera kolejną wersję kataklizmu połączonego z huraganem i 9-cio dniową ciemnością; tam znaleźliśmy także opis marszu faraona i jego armii w kierunku wschodniej granicy jego królestwa, gdzie utonął on w wirze wodnym... Inskrypcja znaleziona w świątyni w el-Arish mówi, że imię owego faraona, który zginął w wirze brzmiało Tom. Ciekawym jest, że Pi-Tom znaczy 'miejsce gdzie przebywa Tom'. Pitom było jednym z dwóch miast zbudowanych przez hebrajskich niewolników dla Faraona Ucisku."

    Można nie zgadzać się z całością teorii Velikovsky'ego, lecz powiązanie utworu Ipuwera z księgą Exodus nie jest bezpodstawne. Pewne fragmenty zdają się w istocie potwierdzać, że pierwotna wersja utworu powstała gdzieś za czasów XII dynastii, np. w rozdziale 13 czytamy: "To jest naprawdę dobre gdy ręce ludzi budują piramidy" - wiemy zaś, że piramid nie budowano w Egipcie już od czasów Totmesa I z XVIII dynastii, gdyż miejscem pochówku faraonów stała się odtąd Dolina Królów. Podobnie też ogólna atmosfera dzieła nie jest dokładnie tym, czego można by się spodziewać czytając Biblię. Jednak biorąc pod uwagę fakt, że końcowy kształt utwór Ipuwera przybrał w czasach XIX dynastii to można się spodziewać, że plagi, które nawiedziły Egipt za słowem Mojżesza i jeszcze przez długi czas pozostały w pamięci Egipcjan wywarły z całą pewnością jakiś wpływ na ostateczną treść 'Napomnień Ipuwera'.


  • KSIĘGA EXODUS A PAPIRUS IPUWERA - PORÓWNANIE
    wiele fragmentów Papirusu Ipuwera zaskakująco przypomina biblijną relację plag poprzedzających exodus:

     

    W poniższej tabeli fragmenty Papirusu Ipuwera zestawiono z wersetami z biblijnej księgi Exodus.

     
    PAPIRUS IPUWERA EXODUS = 2 MOJŻESZOWA
    Cudzoziemcy stali się ludźmi wszędzie... (1:2) ** Rzekł on do ludu swego: Oto lud izraelski stał się liczniejszy i potężniejszy od nas. Postąpmy więc z nim mądrze, aby się nie mnożył. Bo gdyby nas zaskoczyła wojna, mógłby także on przyłączyć się do naszych wrogów, walczyć przeciwko nam i ujść z kraju. (1:9-10)
    Zaprawdę, rzeka jest krwią, jednak ludzie piją z niej. Ludzie wzdragają się przed ludzkimi istotami i pragną wody. (2:10) * / Czemuż zaprawdę, Rzeka jest krwią. Jeśli kto się z niej napije, to odrzuca (to) jako ludzkie i pragnie wody. ** Mojżesz i Aaron uczynili tak, jak rozkazał Pan: Podniósłszy laskę uderzył wody Nilu na oczach faraona i na oczach jego sług; i wszystka woda w Nilu zamieniła się w krew, i wyginęły ryby w Nilu, i Nil zaczął cuchnąć, tak że Egipcjanie nie mogli pić wody z Nilu. A krew była w całej ziemi egipskiej. (7:20-21)
    Zaprawdę, bramy, kolumny i mury są spalone, podczas gdy sala pałacowa stoi mocno i trwa. (2:10) *
    Zaprawdę, drzewa są powalone a gałęzie ogołocone. (4:11) *
    I wyciągnął Mojżesz laskę swoją ku niebu, a Pan zesłał grzmoty i grad, i ogień spadł na ziemię - Pan spuścił grad na ziemię egipską. A grad i ogień, nieustannie błyskający wśród gradu, był bardzo groźny; czegoś podobnego nie było w całej ziemi egipskiej, odkąd była zamieszkana. Grad zabił w całej ziemi egipskiej wszystko, co było na polu, zarówno ludzi jak i bydło; grad zniszczył też całą roślinność i połamał wszystkie drzewa na polu. (9:23-25)
    Czemuż zaprawdę, ziarno zginęło z każdej strony... Każdy mówi: "Nie ma nic!" Magazyn jest opustoszony; (6:3) ** I szarańcza przyleciała nad całą ziemię egipską, i osiadła w bardzo wielkiej ilości na całym obszarze Egiptu. Nie było przedtem takiej ilości szarańczy ani już nie będzie. Pokryła ona całą powierzchnię ziemi, tak że ziemia pociemniała. I pożarła całą roślinność ziemi i wszelki owoc drzew, który pozostawił grad. Nie pozostała żadna zieleń na drzewach ani żadna roślinność w całej ziemi egipskiej. (10:14-15)
    Wszystko jest ruiną! (3:8) ** A słudzy faraona rzekli do niego: Jak długo będzie nam ten człowiek przynosił nieszczęście? Wypuść tych ludzi, aby służyli Panu, Bogu swemu. Czy jeszcze nie rozumiesz, że Egipt ginie? (10:7)
    Ubodzy ludzie [... kraj] nie jest rozświetlony z tego powodu. (9:11) * Rzekł więc Pan do Mojżesza: Wyciągnij rękę swoją ku niebu i nastanie nad całą ziemią egipską ciemność tak gęsta, że będzie można jej dotknąć. I wyciągnął Mojżesz swą rękę ku niebu, i nastała gęsta ciemność w całej ziemi egipskiej przez trzy dni. Przez trzy dni nie widział jeden drugiego i nikt nie mógł wstać z miejsca swego; ale wszyscy synowie izraelscy mieli światło w siedzibach swoich. (10:21-23)
    Komentarz: inne powszechnie przyjęte tłumaczenie tego fragmentu papirusu to 'Kraj (ziemia) jest bez światła.' (9:11)
    ... zaraza jest w całym kraju, krew jest wszędzie, śmierci nie brak ... (2:3) *
    Zaprawdę, wielu zmarłych jest grzebanych w rzece; strumień jest grobem i miejscem balsamowania stał się strumień. (2:4) *
    Zaprawdę, niewielu jest ludzi i ten, który umieszcza swojego brata w ziemi jest wszędzie. (2:13) *
    Dzieci, o które (niegdyś) się modlono są (teraz) rozłożone na wysokim gruncie... (4:5) **
    I rzekł Mojżesz: Tak mówi Pan: O północy przejdę przez Egipt. I pomrą wszyscy pierworodni w ziemi egipskiej, od pierworodnego syna faraona, który miał zasiąść na jego tronie, aż do pierworodnego syna niewolnicy, która jest przy żarnach, i wszelkie pierworodne bydła. I powstanie wielki krzyk w całej ziemi egipskiej, jakiego przedtem nie było i potem nie będzie. (11:4-6)
    O północy zabił Pan wszystkich pierworodnych w ziemi egipskiej, od pierworodnego syna faraona, który miał zasiąść na jego tronie, aż do pierworodnego syna więźnia, który był w więzieniu, i wszelkie pierworodne bydła. I wstał faraon tej nocy, on i wszyscy dworzanie jego, i wszyscy Egipcjanie; i powstał wielki krzyk w Egipcie, gdyż nie było domu, w którym nie byłoby umarłego. (12:29-30)
    I nalegali Egipcjanie na lud, by ich śpiesznie wyprawić z kraju, bo mówili: Wszyscy pomrzemy. (12:33)
    Każde miasto mówi: "Wypędźmy wielu spomiędzy nas. (2:5) ** I rzekł Pan do Mojżesza: Teraz zobaczysz, co uczynię faraonowi, że zmuszony silną ręką wypuści ich i zmuszony silną ręką wypędzi ich z ziemi swojej. (6:1)
    Zaprawdę, złoto i lapis lazuli, srebro i turkus, karneol i ametyst, kamień-Ibhet i [...] zawieszone są na szyjach niewolnic. (3:2) *
    Brakuje złota [...] i materiały dla każdego rodzaju rzemiosła się skończyły. (3:5) *
    Spójrz, żadni rzemieślnicy nie pracują, gdyż wrogowie kraju uczynili biednymi jego rzemieślników. * (9:9)
    Sprawię też, że lud ten znajdzie łaskę w oczach Egipcjan i gdy wychodzić będziecie, nie wyjdziecie z próżnymi rękami. Niech więc każda kobieta wyprosi od sąsiadki swojej i od współmieszkanki domu swego przedmioty ze srebra i złota oraz szaty; włożycie je na synów i na córki wasze i tak złupicie Egipt. (3:21-22)
    I synowie izraelscy uczynili tak, jak kazał Mojżesz, i pożyczyli od Egipcjan srebrne i złote przedmioty oraz szaty. A Pan usposobił Egipcjan życzliwie do ludu, tak że im pożyczyli; i tak złupili Egipcjan. (12:35-36)
    Komentarz: gdy Mojżesz polecił Izraelitom pod górą Synaj, by przynosili swe dary na wykonanie Namiotu-Świątyni widać, że Hebrajczycy prócz złota i srebra wynieśli z Egiptu także wiele innych kosztowności:
    Przychodzili zarówno mężczyźni, jak kobiety, i przynosili wszyscy, którzy byli ochotnego serca, obrączki i kolczyki, i pierścienie, i naszyjniki, wszelkie przedmioty złote, i każdy składał dar ofiarny ze złota Panu. Każdy też, kto posiadał fioletową i czerwoną purpurę, karmazyn dwakroć barwiony, bisior, sierść kozią, skóry baranie na czerwono barwione, skóry borsucze, przynosił je. Ktokolwiek zaś ofiarował dar ofiarny ze srebra lub z miedzi, składał to w darze ofiarnym dla Pana; każdy też, kto posiadał drzewo akacjowe, przynosił je na wykonanie różnych prac. [...] Książęta zaś przynosili kamienie onyksowe i drogie kamienie na naramiennik i na napierśnik, wonności i oliwę do oświetlania i do oleju na namaszczenie, i do wonnego kadzidła. (2 Moj. 35:22-24.27-28)
    Spójrz, ogień wstąpił na wysokość, i jego palenie idzie naprzód przeciw wrogom kraju. (7:1) * A Pan szedł przed nimi w dzień w słupie obłoku, by ich prowadzić w drodze, a w nocy w słupie ognia, aby im świecić, żeby mogli iść dniem i nocą. Nie ustępował sprzed ludu słup obłoku w dzień ani słup ognia w nocy. (13:21-22)
    Komentarz: inne powszechnie przyjęte tłumaczenie tego fragmentu papirusu to 'Spójrz, ogień wstąpił na wysokość. Jego płomień idzie przed wrogami kraju.' (7:1)
    * tłumaczenie Gardinera
    ** tłumaczenie Wilsona


    Oprócz powyższych fragmentów papirus zawiera wiele innych stwierdzeń, które można łatwo odnieść do tego co działo się w Egipcie przed i po exodusie Hebrajczyków, np. "Spójrz, bydło jest (pozostawione) samopas, (bo) nie ma nikogo, by się nimi zająć. Każdy bierze dla siebie i wypala (na nich) swoje imię..." (9:4) [wg Wilsona]. Biblia mówi, że Hebrajczycy byli 'zawodowymi' pasterzami, toteż już na początku faraon powierzył im swoje kozy i owce. W księdze Genesis czytamy: "Ziemia egipska stoi dla ciebie otworem. W najlepszej części kraju daj mieszkanie ojcu swemu i braciom swoim, niech mieszkają w krainie Goszen. Jeśli zaś wiesz, że są między nimi ludzie dzielni, uczyń ich nadzorcami trzód, które do mnie należą" (1 Moj. 47:6). Wiedząc jednak, że Izraelici hodowali także bydło rogate należy przypuszczać, że wielu z nich było nadzorcami stad królewskich. Gdy Hebrajczycy opuścili kraj, spora część stad i trzód faraona pozostała bez opieki.

    Źródło Internet