Święty Błażej, biskup i męczennik

 


3 lutego Kościół Święty obchodzi pamiątkę męczeństwa św. Błażeja. Święty ten pochodził z Cezarei Kapadockiej. Był to niegdyś jeden z najbujniejszych ośrodków życia chrześcijańskiego. Błażej studiował filozofię, został jednak lekarzem. Po pewnym czasie porzucił swój zawód i rozpoczął życie na pustyni. Stamtąd wezwano go na stolicę biskupią w położonej nieopodal Sebaście.

Podczas prześladowań za cesarza Licyniusza uciekł do jednej z pieczar górskich, skąd nadal rządził swoją diecezją. Ktoś jednak doniósł o miejscu jego pobytu. Został aresztowany i uwięziony. W lochu więziennym nadal umacniał swój lud w wierności Chrystusowi.

Kiedy namowy i groźby wobec niezłomnego biskupa okazały się daremne, zastosowano wobec niego najokrutniejsze tortury, by zmusić go do odstępstwa od wiary, a za jego przykładem skłonić do apostazji innych. Ścięto go mieczem prawdopodobnie w 316 roku.

Z pobytem św. Błażeja w więzieniu łączy się historia cudownego uleczenia przez niego syna pewnej kobiety, któremu gardło przebiła ość i nie można było jej usunąć. Chłopcu groziło uduszenie. Dla upamiętnienia tego wydarzenia Kościół do dziś w dniu św. Błażeja błogosławi gardła.

Inna historia opowiada o ubogiej kobiecie, która przyniosła biskupowi do więzienia pokarm i świecę. Po śmierci świętego, zgodnie z danym przez niego zaleceniem, obchodziła rocznicę jego męczeństwa rozdając jałmużnę i spotykając się z przyjaciółkami przy zapalonych świecach. Dzięki temu czczące pamięć św. Błażeja kobiety otrzymały wiele łask dla duszy i ciała.

Być może ta ostatnia historia leży u źródeł występującego na terenie Polski, Czech i Niemiec zwyczaju błogosławienia świec woskowych. W Polsce takie małe świece, zwano "błażejkami". Niesiono je do poświęcenia i dotykano nimi gardła. W innych stronach poświęcano jabłka i dawano je do spożycia cierpiącym na ból gardła.


Św. Błażej (łac. blatio - seplenić lub gr. blaisos - krzywonogi, chory na artretyzm). W średniowieczu przekształcono to imię w słowiańskie imię Włast.
Św. Błażej pochodził z Cezarei Kapadockiej. Jako człowiek świecki był cenionym lekarzem. Żył na przełomie III/IV w. w mieście Sebaste (dziś Sivas w Turcji). Należał do miejscowej gminy chrześcijańskiej. Jako bogaty, zacny człowiek i lekarz miał sposobność częstego spotykania się z ludźmi biednymi i dręczonymi, którym pomagał w różnoraki sposób. Dzięki swojemu przykładnemu i cnotliwemu postępowaniu cieszył się w swoim środowisku dużym uznaniem, poważaniem i wdzięcznością. Porzucił jednak swój zawód i oddał się pustelniczemu życiu w jaskiniach na górze Argeus. Tam nadal leczył przychodzących do niego ludzi i zwierzęta. Według legend dzikie zwierzęta szukały go, kiedy potrzebowały pomocy i oddawały mu się w opiekę.
Gdy zmarł biskup w Sebaste, wszystkie oczy chrześcijan skierowały się na Błażeja. Ku radości wszystkich wybrany został biskupem i stanął na czele ich gminy. Ze wszystkich sił starał się o to, aby wzmocnić chrześcijan i prowadzić ich do coraz bardziej świętego życia według wiary.
Gdy Konstantyn Wielki odniósł zwycięstwo nad Licyniuszem, ten ze złości i nienawiści zaczął prześladować chrześcijan w okrutny sposób. Wrogowie wiary dążyli zwykle do zlikwidowania biskupów i kapłanów, sądząc, że w ten sposób zniszczą chrześcijaństwo. "Uderzę pasterza, a rozproszą się owce stada" (Mt 26,31).
Gdy Licyniusz rozpętał swoje okrutne prześladowania chrześcijan, na prośbę wiernych święty Błażej opuścił miasto i ukrył się w samotnej jaskini skalnej, skąd kierował gminą i słał jej słowa odwagi i pociechy. Namiestnik Agricolaus odnalazł jednak biskupa w jego jaskini i postawił go przed sądem.
Gdy Wierni dowiedzieli się o miejscu pobytu ich biskupa, zaczęli przychodzić do niego, przynosząc dzieci i ludzi cierpiących, których pocieszał, błogosławił. Wielu z nich uzdrowił. Najbardziej znanym cudem było uzdrowienie chłopca, który dusił się na skutek nieszczęśliwego połknięcia ości rybiej. Święty pobłogosławił chłopca i ten natychmiast wyzdrowiał. Legenda opowiada też o pewnej biednej kobiecie, która dzięki modlitwie biskupa odzyskała porwaną przez wilka świnię i w podziękowaniu przyniosła mu do więzienia dar.
Gdy dalsze próby złamania Błażeja nie odniosły skutku, Agricolaus kazał go torturować. Bito go więc rózgami i kijami, przyniesiono nawet żelazne zgrzebła i nimi rozszarpywano mu ciało. W końcu skazał go na ścięcie. Wyrok zaraz został wykonany. Działo się to w 316 roku.


Kult
Kult świętego Błażeja związany początkowo z miejscem jego życia i męczeństwa, wnet rozwinął się i rozpowszechnił najpierw w Kościele wschodnim. Dopiero w okresie wypraw krzyżowych kult ten przedostał się na Zachód chrześcijański. Przyjmował się w Europie, zwłaszcza na terenie Niemiec. Świadczą o tym liczne miejsca tego kultu (jak: Tarent, Sankt Blasien, Moguncja, Trewir, Lubeka, Dubrownik). Relikwie znajdują się w wielu kościołach, m.in. w Paryżu, Dubrowniku, St. Blasien i Brunszwiku. Do spopularyzowania kultu św. Błażeja przyczyniła się "Złota legenda" Jakuba de Yoragine.
Czczony jest też patron chorób gardła, co znalazło odbicie w Rytuale Rzymskim i innych rytuałach, także w polskim. Znajdujemy w nich formuły na poświęcenie świec, zwanych błażej-kami; ponadto w dzień jego wspomnienia w liturgii, błogosławiono także chleb, wino, wodę i owoce, które podawano chorym na gardło. W świętym Błażeju widziano także opiekuna zwierząt.
Poza tym uważany jest za patrona wielu zawodów: lekarzy, przemysłu wełniarskiego, handlarzy wełną, szewców, krawców, tkaczy, garbarzy, sztukatorów, piekarzy, murarzy, kapeluszników, muzykantów, wzywamy go w przypadku bólu gardła, kaszlu, "chorób św. Błażeja", krwotoków, wrzodów, kolek, bólu zębów, w przypadku zarazy, modlimy się do niego o dobrą spowiedź; jest też opiekunem zwierząt domowych i koni, a także jednym ze "świętych od pogody", zapobiega szkodom wyrządzonym przez wiatr.
Mniej więcej od XVI w. praktykowany jest zwyczaj "błogosławieństwa Błażeja", podczas którego poświęca się dwie świece, zwane błażejkami, które potem skrzyżowane na wzór krzyża św. Andrzeja przytrzymuje się u szyi chorych na gardło. W innych stronach poświęcano jabłka i dawano je do zjedzenia cierpiącym na ból gardła. Błogosławiono też wino, wodę i chleb św. Błażeja.
Jednym z przejawów kultu św. Błażeja jest ikonografia. Najstarsze jego przedstawienie wyobraża greckiego biskupa z księgą w ręku, udzielającego błogosławieństwa. Na Zachodzie w przedstawieniu tym zmieniono tylko szaty pontyfikalne na rzymskie. Od XIV w. pojawiły się obrazy z żelaznym zgrzebłem jako narzędziem jego męki. W baroku przedstawiano go zazwyczaj z dwoma skrzyżowanymi świecami. Malowano go także siedzącego przed grotą, błogosławiącego i karmiącego zwierzęta leśne. Istnieją także jego miniatury w księgach liturgicznych z XV wieku.
Atrybutami jego są: pastorał, dwie skrzyżowane świece (błażejki), zgrzebło (żelazne grzebienie) - narzędzie tortur, książka, jeleń, wilk, ptaki z pożywieniem w dziobie, świński łeb, pień wosku. Czasem jest ukazywany w geście błogosławienia ptaków.
Ze względu na różnorodną pomoc jaką święty Błażej wyprasza wiernym, szczególnie gdy chodzi o choroby gardła, zaliczony został do tak zwanych Czternastu Wspomożycieli w każdej potrzebie.