Home Page Image
 


 

Caritas, katolicka organizacja dobroczynna powołana na przełomie XIX i XX w. w celu skoordynowania działań charytatywnych prowadzonych wcześniej w sposób indywidualny, gł. przez zakony i bractwa kościelne. Powstały najpierw centrale krajowe, m.in. 1870 we Francji, 1897 w Niemczech, 1900 w Austrii, 1910 w USA. 1924 na Kongresie Eucharystycznym w Amsterdamie powołano międzynarodową centralę katolickich organizacji dobroczynnych Caritas Catholica, której zarząd ukonstytuował się 1926 - na jej siedzibę obrano Bazyleę.

Jej działalność, przerwana praktycznie przez II wojnę światową, kontynuuje Inter-Caritas (Caritas Internationalis) powołany 1950 przy Stolicy Apostolskiej w randze sekretariatu, od 1971 wchodzacy w skład papieskiej rady Cor Unum, od 1983 kierowany przez kardynała.

Na ziemiach polskich powołano: 1895 we Lwowie Związek Katolickich Towarzystw i Zakładów Dobroczynnych oraz 1907 w Poznaniu Związek Polskich Katolickich Towarzystw Dobroczynnych, który 1922 przekształcił sie w Związek Caritas. 1929 utworzono w Poznaniu Instytut Caritas, który koordynować miał działalność przyszłych diecezjalnych Związków Caritas. Powstały one: 1929 w Katowicach, 1930 w Krakowie, 1931 w Kielcach, 1932 w Łodzi, Krakowie, Wilnie, Łomży, Częstochowie i Siedlcach, w następnych latach w innych diecezjach. Koła charytatywne wzpółdziałajace z Caritasem zakładano też w szkołach, na uczelniach, w seminariach duchownych. 1937 w Poznaniu odbył sie Zjazd Dyrektorów Diecezjalnych Caritasu, który m.in. powołał stałą Komisję Porozumiewawczą.

W czasie II wojny światowej działały, czesto w ramach Rady Głównej Opiekuńczej tylko niektóre Związki Caritas, m.in. w Katowicach, Warszawie, Tarnowie. 1945 powołano Krajową Centralę Caritas, zarządzaną przez dyrektora księdza K. Pękalę, która we współpracy z diecezjalnymi Zwiazkami Caritas, zakonami, gł. żeńskimi, oraz organizacjami charytatywnymi studentów Carutas Academica zbudowała w krótkim czasie sprawną sieć placówek opiekuńczych i punktów świadczacych pomoc potrzebującym. Centrala miała swój organ prasowy, "Caritas" (1945-1950), wydawała liczne broszury i książki, drukowała ulotki, plakaty itp. Zlikwidowana 1950 przez władze PRL - jej majątek przejęło podporządkowane wladzom, nowo powstałe Zrzeszenie Katolików "Caritas" (istniało do 1994). 1992, z inicjatywy Episkopatu Polski, powołano nową organizację Caritas.

Czym jest Caritas?

Caritas to miłość, określony rodzaj miłości - miłość bratnia, podnosząca, wspierająca, akceptująca. Do takiej miłości-pomocy względem wszystkich potrzebujących, ubogich i słabych - bez oglądania się na rasę, wyznanie, narodowość czy stopień winy - wzywa i uzdalnia chrześcijan Jezus Chrystus. Miłość tak pojęta nie może nie stawiać wspieranemu nieodzownych wymagań, a nierzadko też obyć się bez profesjonalnych umiejętności. Jednak pierwsze w kolejności ihierarchii pozostaje proste otwarcie na zgnębioną siostrę lub brata.To jest caritas Kościoła w najistotniejszym sensie i ona jest racją bytu organizacji, której na imię CARITAS.

O ile działalność dobroczynna realizowana była w Kościele od zarania jego egzystencji, o tyle próby jej ujednolicania i centralizowania zaczęto podejmować na przełomie XIX i XX wieku.

W Polsce do powołania ogólnokrajowego organu pod nazwą Instytut Caritas doszło w roku 1929. Instytut Caritas koordynował działalność Caritas diecezjalnych powstających sukcesywnie na przestrzeni lat trzydziestych. Caritas diecezjalne obejmowały wszystkie podmioty kościelne pracujące na niwie charytatywnej - instytucje zakonne, stowarzyszenia, sodalicje, bractwa itp. Działalność dobroczynna Kościoła kontynuowana była w warunkach okupacji niemieckiej, a w pierwszych latach powojennych nastąpił jej burzliwy rozwój. Przerwały go w roku 1950 dekrety władz komunistycznych likwidujące Caritas kościelną i przekazujące cały jej majątek reżimowemu Zrzeszeniu Katolików Świeckich "Caritas". Na niwie charytatywnej, co prawda w ograniczonym zakresie i w dużej zależności od czynników państwowych, pozostały oficjalnie jedynie zakony. Istniała jednak i podejmowała działania zwłaszcza w sferze duszpasterskiej Komisja Episkopatu d/s Duszpasterstwa Miłosierdzia. Nieprzerwanie organizowano Tygodnie Miłosierdzia i wiele osób otrzymywało konkretną pomoc w ramach parafii. W latach osiemdziesiątych na bazie rozdawnictwa pomocy zagranicznej coraz większą rolę zaczęła odgrywać Komisja Charytatywna Episkopatu Polski (tak przemianowano dawniejszą Komisję d/s Duszpasterstwa Miłosierdzia).

Ważnym etapem na drodze do odrodzenia działalności społecznej Kościoła było powstanie instrukcją Episkopatu z roku 1986 parafialnych zespołów charytatywnych. Powstały one w większości parafii w kraju i wychodząc od rozdawnictwa darów zagranicznych stopniowo ewoluowały w kierunku społecznej samopomocy. Caritas Kościoła wracała w poszczególnych diecezjach do życia począwszy od roku 1989. We wszystkich 39 diecezjach powstały sukcesywnie autonomiczne Caritas diecezjalne. 10 października 1990 roku powołano krajowy organ koordynacyjny pod nazwą Caritas Polska. Podobieństwo struktur między Caritas współczesną a przedwojenną nie zmienia faktu, że o ile Caritas przedwojenna ujęła w swoje struktury pewną istniejącą już rzeczywistość, o tyle powołanie obecnej Caritas było odgórnym działaniem obliczonym na wypełnienie niezawinionej luki w sferze społecznej działalności Kościoła. W skład współczesnej Caritas nie weszły te podmioty kościelne, którym udało się przetrwać na niwie charytatywnej okres komunizmu (tj. np. zgromadzenia zakonne). Całą "odziedziczoną" rzeczywistością były wspomniane wyżej parafialne zespoły charytatywne, rewindykowane nieruchomości oraz niektóre placówki. Struktury Caritas w większości diecezji tworzone były właściwie od zera. Z faktu, że w odróżnieniu od sytuacji sprzed roku 1950 Caritas nie obejmuje dziś zasadniczo działalności zgromadzeń zakonnych czy stowarzyszeń katolickich, wynika, iż jest ona jedynie fragmentem - choć bardzo istotnym - działalności Kościoła

 

Caritas jest organizacją o zasięgu światowym.

Caritas Internationalis
Caritas Internationalis to federacja 146 organizacji Caritas ze 194 państw i terytoriów całego świata. Jej organy centralne pełnią rolę koordynacyjną, informacyjną i reprezentacyjną przy organizowaniu pomocy w skali globalnej.

Struktura personalna:
Komitet Wykonawczy - przewodniczący Caritas Internationalis, przewodniczący Caritas regionalnych i członkowie rotacyjni
Caritas Internationalis - przewodniczący: bp Alfonso Felippe Gregory - Brazylia
Zgromadzenie Generalne - delegaci wszystkich organizacji członkowskich
Biuro - przewodniczący Caritas Internationalis, przewodniczący Caritas regionalnych, Sekretarz Generalny
Sekretariat Generalny w Rzymie - sekretarz generalny: Luc Trouillard

Od czerwca 1999 roku Caritas Polska będzie członkiem Komitetu Wykonawczego Caritas Internationalis.

Organizacje członkowskie federacji dzielą się na siedem grup regionalnych:

·                     Caritas Afryka

·                     Caritas Ameryka Południowa

·                     Caritas Ameryka Północna

·                     Caritas Azja

·                     Caritas Bliski Wschód / Afryka Północna

·                     Caritas Oceania

·                     Caritas Europa

 

Caritas Europa
Caritas Europa zrzesza 42 organizacje krajowe (z czego 8 to członkowie stowarzyszeni, a 2 - członkowie-korespondencji) i podejmuje przez swoje organy działalność koordynacyjną, informacyjną i reprezentacyjną na szczeblu europejskim.

 

 

Struktura personalna:


Caritas Europa - przewodniczący: Denis Vienot - Francja
Sekretariat Regionalny w Brukseli - Sekretarz generalny: Hermann Icking

Caritas w Polsce jest pełnoprawnym członkiem Caritas Europa. Caritas Polska jako ciało ją reprezentujące jest członkiem Komisji Stałej

 

Caritas Polska jest duszpasterską instytucją charytatywną Episkopatu Polski. W stosunku do Caritas diecezjalnych pełni rolę pomocniczą. Władzą nadrzędną dla Caritas Polskiej jest Konferencja Episkopatu Polski. Ona też nadaje Caritas Polskiej statut i powołuje jej dyrektora. Caritas Polska jest wyposażona zarówno w kościelną, jak cywilną osobowość prawną. Jako organ centralny i ogólnokrajowy Caritas Polska pełni następujące funkcje:

·                  Koordynacyjną: koordynowanie, usprawnianie i ujednolicanie akcji podejmowanych wspólnie przez Caritas diecezjalne (Caritas Polska zatrudnia koordynatora stacji opieki i koordynatora do spraw mediów).

·                  Reprezentacyjną: reprezentowanie Caritas Kościoła w Polsce wobec innych podmiotów w kraju i za granicą (urzędów państwowych, mediów ogólnopolskich, organizacji zagranicznych i międzynarodowych).

·                  Operacyjną: podejmowanie samodzielnej działalności pomocowej (organizowanie ogólnokrajowych zbiórek na pomoc dla zagranicy, wysyłanie transportów z tą pomocą, pozyskiwanie i udostępnianie środków na różne inicjatywy pomocowe w kraju, zarządzanie udzielonymi funduszami celowymi, finansowanie programów pomocowych za granicą).

·                  Formacyjno-informacyjną: organizowanie szkoleń i sympozjów; rozpoznawanie obszarów i skali ubóstwa w Polsce; działalność wydawnicza za pośrednictwem Fundacji "Pro Caritate".

W ramach Caritas Polskiej działa Biuro Au-Pair "Droga", pośredniczące w wyjazdach dziewcząt z Polski do rodzin na Zachodzie Europy w charakterze opiekunek do dzieci.

W Polsce Caritas zorganizowana jest na zasadzie w pełni autonomicznych organizacji diecezjalnych. Tworzy ją 39 Caritas diecezjalnych z centralami w stolicach diecezji, a nadto równorzędne wobec nich: Caritas archidiecezji przemysko-warszawskiej i Caritas diecezji wrocławsko-gdańskiej obrządku grekokatolickiego, Caritas Ordynariatu Polowego, Caritas Zakonu Bonifratrów. Ogólnokrajowym organem koordynacyjno-reprezentacyjnym jest Caritas Polska z siedzibą w Warszawie.

W skład każdej Caritas diecezjalnej wchodzi statutowo centrala diecezjalna z prowadzonymi przez nią placówkami oraz - jako ogniwo podstawowe - Caritas parafialne. Jeśli wymaga tego specyfika środowiska, na szczeblu podstawowym tworzone są koła Caritas (np. koła szkolne, koła osób niepełnosprawnych i in.).

W praktyce zamiast Caritas parafialnych bardzo często działają jeszcze "parafialne zespoły charytatywne" powołane do życia instrukcją Episkopatu Polski z 1986 r., a więc jeszcze przed odrodzeniem się Caritas. Sytuacja jest zróżnicowana w zależności od diecezji.

W niektórych diecezjach (np. tarnowskiej, opolskiej, gliwickiej) zespoły parafialne przedzierzgnęły się w Caritas parafialne, w innych częściowo, w jeszcze innych w minimalnym stopniu. Stosownie do sytuacji niniejszy informator operować będzie w rozdziale zatytułowanym "Przegląd diecezjalnych organizacji Caritas" oboma pojęciami: "Caritas parafialnych" i "parafialnych zespołów charytatywnych". W dalszej perspektywie coraz więcej parafialnych grup charytatywnych utożsamiać się będzie z Caritas.

W niektórych diecezjach istnieje szczebel pośredni między centralą diecezjalną a parafią: okręgi lub rejony Caritas (diecezja elbląska, gliwicka, lubelska, opolska, radomska, rzeszowska); dekanalni duszpasterze charytatywni (diecezja tarnowska), dekanalne instruktorki charytatywne (archidiecezja katowicka).



Diecezje Kościoła katolickiego w Polsce.
Stolice diecezji są zarazem siedzibami diecezjalnych central Caritas.

Ogniwa Caritas diecezji:

Okręgi, rejony, dekanaty funkcjonują tylko w niektórych diecezjach.

 

Caritas diecezji jest odrębnym, w pełni autonomicznym podmiotem prawa kościelnego i cywilnego. Działa na mocy własnego statutu. Oficjalnie na jej czele stoi właściwy biskup-ordynariusz. W praktyce zasadniczy ciężar zadań na szczeblu diecezjalnym spoczywa na działającym w jego imieniu dyrektorze Caritas diecezji oraz diecezjalnej centrali Caritas. W skład Caritas diecezji wchodzi diecezjalna centrala Caritas oraz ogniwa Caritas szczebla podstawowego (Caritas parafialne i koła Caritas). W niektórych diecezjach funkcjonuje szczebel pośredni w postaci okręgów, rejonów lub dekanalnych duszpasterzy charytatywnych.

Diecezjalna centrala Caritas


Diecezjalna centrala Caritas ma siedzibę w stolicy diecezji. Jest to niewielki zespół ludzi (dyrektor Caritas diecezjalnej, jego zastępca, sekretarz itp.) zawiadujący działalnością diecezjalnej organizacji Caritas. Centrala posiada własne biuro oraz prowadzi wyspecjalizowane placówki pomocy. Zazwyczaj przy biurze funkcjonują punkty doraźnej pomocy typu magazynów wydających dary czy bezpłatnych poradni.

Zadania diecezjalnej centrali Caritas:

·                     zakładanie i prowadzenie placówek pomocy;

·                     organizowanie bieżącej pomocy dla osób fizycznych;

·                     organizowanie struktur Caritas (ogniw niższych szczebli) w postaci okręgów, kół, a przede wszystkim Caritas parafialnych;

·                     formacja i edukacja pracowników charytatywnych;

·                     organizowanie i prowadzenie stałych i okazjonalnych akcji finansujących działalność charytatywną.

 

Caritas parafialna

W ramach Caritas diecezji obok diecezjalnej centrali Caritas i jej placówek istnieje również drogi, w znacznej mierze niezależny nurt pracy na szczeblu parafialnym. Caritas parafialna jest podstawowym ogniwem Caritas. Oba nurty - "centralny" i "parafialny" - wzajemnie się uzupełniają i oddziałują na siebie. Działalność na szczeblu centralnym umożliwia realizację zadań zakrojonych na większą skalę. Centrala diecezjalna wnosi wkład koordynacyjny i formacyjny (delegaci grup parafialnych spotykają się regularnie z dyrektorem diecezjalnym, odbywają wspólne rekolekcje itp.). Z drugiej strony społeczne zaangażowanie Kościoła bez podłoża w postaci działających na najniższym szczeblu wolontariuszy stałoby się w dużej mierze fasadowe. Wystarczy wskazać na fakt, że liczba osób potrzebujących, do których Caritas dociera w parafiach, nieporównanie przewyższa liczbę osób objętych działalnością central diecezjalnych. Wolontariusze z parafii stanowią też dla bardziej złożonych czy wyspecjalizowanych form działania Caritas bezcenny rezerwuar ludzki i środowisko wychowawcze. W praktyce zadania charytatywne na szczeblu parafialnym realizowane są często przez "parafialne zespoły charytatywne", które powstały przed przywróceniem do życia Caritas Kościoła. W niektórych diecezjach dokonał się, a w większości trwa proces utożsamiania się tych zespołów z Caritas.

Caritas parafialna zostaje ustanowiona decyzją dyrektora Caritas diecezjalnej. Na czele Caritas parafialnej stoi każdorazowo proboszcz parafii, który działa poprzez swojego świeckiego zastępcę.

Członkowie parafialnych oddziałów Caritas są wyłącznie wolontariuszami.

Do zadań Caritas na szczeplu parafii należy:

·                     mobilizacja charytatywna wspólnoty parafialnej;

·                     rozpoznawanie potrzeb i możliwości pomocy;

·                     świadczenie pomocy potrzebującym;

·                     współpraca z diecezjalną centralą Caritas, z właściwym terytorialnie okręgiem Caritas, a także z innymi Caritas parafialnymi.

Środowiskowymi odpowiednikami zespołów parafialnych są koła Caritas. Z obecnej praktyki znane są zwłaszcza koła szkolne, do których należą uczniowie. Pracują oni charytatywnie pod kierunkiem wychowawcy lub nauczyciela.

Autonomia Caritas diecezjalnych w połączeniu z ogromnym zróżnicowaniem sytuacji w poszczególnych diecezjach jest przyczyną dużych dysproporcji w zaawansowaniu pracy Caritas w różnych regionach kraju. Dysproporcje te uwarunkowane są przede wszystkim socjologicznie. Istnieją regiony o bardziej zakorzenionej tradycji samopomocy i samoorganizowania się. Z oczywistych względów (bliskość centrów decyzyjnych, poziom organizacji życia społecznego z jednej strony, a skala patologii społecznych z drugiej) podatniejszym terenem dla zorganizowanej pracy charytatywnej są również środowiska wielkomiejskie.

Caritas dysponuje nad wyraz skromnymi środkami finansowymi, stąd nieodzowność znacznego udziału finansowego innych podmiotów w jej działalności. Dotyczy to zwłaszcza stałych placówek Caritas, których utrzymywanie jest bardzo kosztowne. Najważniejszymi partnerami i źródłami finansowania Caritas w warunkach przeprowadzanej obecnie reformy ustrojowej są samorządy. One to zawierają z Caritas kontrakty na świadczenie różnorodnych usług socjalnych. Istotną rolę w zakresie działalności na rzecz niepełnosprawnych odgrywa Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Niebagatelny jest udział pomocy zagranicznej, a także w coraz większym stopniu rodzimych sponsorów. Natomiast niezmiennie ważni pozostają drobni indywidualni ofiarodawcy, którzy nie tylko dostarczają ogromnych środków w ramach wielkich kwest i zbiórek, ale też stanowią niezbędne społeczne zaplecze Caritas. Caritas ubiega się też o środki z funduszów europejskich.

Istnieje kilka głównych dziedzin aktywności Caritas. Można je określić następująco:

  • Dziecko, młodzież, rodzina
  • Niepełnosprawność
  • Choroba, podeszły wiek
  • Skrajne ubóstwo
  • Klęski żywiołowe, wypadki losowe

Wymienione wyżej obszary potrzeb najczęściej zazębiają się wzajemnie. Istnieją też inne dziedziny, w których Caritas, choć na mniejszą skalę, prowadzi swoją działalność, np. problem bezrobocia, migracji, uzależnień.

Pomoc Caritas przybiera różnorakie formy. Po części udzielana jest w toku działalności poszczególnych ogniw Caritas (central diecezjalnych, okręgów, Caritas parafialnych, kół Caritas oraz parafialnych zespołów charytatywnych), po części w ramach wyspecjalizowanych placówek.

 

 
 
   
           
¬ródło: Internet